ალბერტ აინშტაინის მათემატიკური „მარცხი“ და სხვა გენიოსებზე შეთხზული მითები

ინტერნეტსივრცეში თუ პოპულარულ ფსიქოლოგიურ წიგნებში ხშირად შეხვდებით დამამშვიდებელ ფრაზას: „ნუ ნერვიულობთ, თუ მათემატიკაში დაბალი ნიშნები გაქვთ, ალბერტ აინშტაინსაც კი უჭირდა ეს საგანი სკოლაში“.

ეს მითი ათწლეულებია ცოცხლობს და მილიონობით ადამიანს აძლევს მოტივაციას. თუმცა, როგორც ხდება, ყველაზე მიმზიდველი ლეგენდების მიღმა, ხშირად სრულიად განსხვავებული ისტორიული რეალობა იმალება.

სად გადის ზღვარი გენიოსების შესახებ შექმნილ ილუზიებსა და ნამდვილ ფაქტებს შორის? მოდით, გადავშალოთ მეცნიერების ისტორიის კულუარები.

აინშტაინის მათემატიკური „ჩაჭრა“ - უბრალო გაუგებრობა ნიშნების სისტემაში

მითი იმის შესახებ, რომ აინშტაინმა სკოლაში მათემატიკის გამოცდა ვერ ჩააბარა, სრული სიცრუეა.

რეალურად, ალბერტი მათემატიკურ გენიას ჯერ კიდევ ადრეულ ბავშვობაში ავლენდა. თავად აინშტაინმა, როდესაც 1935 წელს პრინსტონში ყოფნისას ეს ჭორი მოასმენინა ერთ-ერთმა რეპორტიორმა, სიცილით უპასუხა:

„მათემატიკაში არასდროს ჩავჭრილვარ. 15 წლის ასაკში უკვე სრულყოფილად ვფლობდი დიფერენციალურ და ინტეგრალურ კალკულუსს“.

მაშ, საიდან გაჩნდა ეს ილუზია? მიზეზი შვეიცარიული სკოლის შეფასების სისტემის ცვლილებაა:

1. აინშტაინი სწავლობდა შვეიცარიაში, ქალაქ აარაუს სკოლაში.
2. სწავლის პერიოდში ნიშნების სისტემა შეიცვალა - თუ მანამდე ყველაზე მაღალი ნიშანი იყო „1“, ხოლო ყველაზე დაბალი „6“, რეფორმის შემდეგ სისტემა ამოყირავდა და „6“ გახდა უმაღლესი შეფასება.
3. ბიოგრაფებმა, რომლებმაც აინშტაინის ატესტატში უამრავი „6-იანი“ ნახეს, ჩათვალეს, რომ მომავალი ფიზიკოსი სკოლაში ყველაზე დაბალ ნიშნებს იღებდა. სინამდვილეში, ის აბსოლუტური ფრიადოსანი იყო.

გამოცდა, რომელიც აინშტაინმა 16 წლის ასაკში ციურიხის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში შესვლისას მართლაც ვერ ჩააბარა, იყო ჰუმანიტარული ბლოკი - ფრანგული ენა, ბოტანიკა და ზოოლოგია, თუმცა მათემატიკისა და ფიზიკის ნაწილში მისი ნიშნები იმდენად ფენომენალური იყო, რომ პროფესორები გაოგნებულები დარჩნენ.

ისააკ ნიუტონი და ვაშლის „თავდასხმა“

კიდევ ერთი კლასიკური ილუზია ინტუიციური აღმოჩენის შესახებ ისააკ ნიუტონს უკავშირდება. პოპულარული ვერსიით, ნიუტონი ხის ქვეშ იჯდა, თავზე ვაშლი დაეცა, წამოხტა და უცებ აღმოაჩინა მსოფლიო მიზიდულობის კანონი.

რეალობა ბევრად უფრო პროზაულია: ვაშლი ნიუტონს თავზე არ დაცემია. მისი მეგობრისა და ბიოგრაფის, უილიამ სტუკლის ჩანაწერების მიხედვით, ნიუტონი უბრალოდ ფანჯრიდან უყურებდა, როგორ ვარდებოდა ვაშლი ხიდან მიწაზე. მან საკუთარ თავს დაუსვა კითხვა:

„რატომ ვარდება ვაშლი ყოველთვის მიწის პერპენდიკულარულად და არა გვერდზე ან ზემოთ?“

ამ მარტივ კითხვასა და მსოფლიო მიზიდულობის თეორიის მათემატიკურ ფორმულირებას შორის 20-წლიანი მძიმე, დამქანცველი და ასკეტური შრომა დგას და არა ერთწამიანი იღბლიანი შემთხვევა.

თომას ედისონი - ნათურის გამომგონებელი

პოპ-კულტურამ თომას ედისონი შემოგვინახა, როგორც გენიოსი, რომელმაც მარტომ, ლაბორატორიაში ათასობით ექსპერიმენტის შემდეგ შექმნა ელექტრონული ნათურა.

კულუარული რეალობა: ედისონს ნათურა არ გამოუგონია. მის პატენტამდე მინიმუმ 20 სხვადასხვა მეცნიერს (მათ შორის ჯოზეფ სვანს) უკვე შექმნილი ჰქონდა ნათურის ვერსიები. ედისონის ნამდვილი გენიალურობა მდგომარეობდა იმაში, რომ ის იყო გენიალური მენეჯერი და მარკეტოლოგი. მან შექმნა გუნდი („მენლო პარკის“ ლაბორატორია), სხვისი იდეები დახვეწა, ნათურა კომერციულად მომგებიანი და გამძლე გახადა და ააგო პირველი ელექტროენერგიის გამანაწილებელი ქსელი. ედისონი იყო არა მარტოხელა მეცნიერი, არამედ თანამედროვე კორპორაციული კვლევების მამა.

რატომ გვჭირდება ამ მითების არსებობა?

ფსიქოლოგები და სოციოლოგები თანხმდებიან, რომ კაცობრიობას გენიოსების იდეალიზება სჭირდება. ჩვენ გვირჩევნია გვჯეროდეს „ღვთიური ნაპერწკლის“, უეცარი "ინსაიტის" ან სკოლაში ჩაჭრილი გენიოსის ფენომენის, რადგან ეს ჩვენს საკუთარ სისუსტეებს ამართლებს და გვიტოვებს იმედს, რომ ერთ დღეს ჩვენც მოგვივა „გენიალური იდეა“.

თუმცა, რეალობა გვასწავლის, რომ ზღვარი მითსა და რეალობას შორის შრომისმოყვარეობაზე გადის. აინშტაინი, ნიუტონი თუ ტესლა იყვნენ არა ჯადოქრები, არამედ ადამიანები, რომლებსაც შეეძლოთ თვეების და წლების განმავლობაში ერთი კონკრეტული პრობლემის გარშემო ფოკუსირება. მათი უმთავრესი ნიჭი არა მათემატიკური ნიშნები, არამედ უდრეკი ცნობისმოყვარეობა და დაუღალავი შრომა იყო.