"ეკა კუპატაძემ საზოგადოებას რამდენიმე უმნიშვნელოვანესი ფსიქოლოგიური და მორალური გაკვეთილი ჩაუტარა" - ფსიქოლოგი ნინი დგებუაძე

ფსიქოლოგი ნინი დგებუაძე ქართული საზოგადოების იმ თვისებებზე და დამოკიდებულებებზე საუბრობს, რომლებიც ახალგაზრდა მასწავლებლის გიგა ავალიანის საქმის განხილვისას გამოიკვეთა.
დისკუსია და აზრთა სხვადასხვაობა, რომელიც საქმის სხვადასხვა ეტაპზე მწვავდება და რომელშიც საზოგადოება სოციალური ქსელების საშუალებით აქტიურადაა ჩართული, ფსიქოლოგს გარკვეული დასკვნების გამოტანის საშუალებას აძლევს.

"რას გვეუბნება გიგა ავალიანის საქმე საზოგადოებაზე, აღზრდასა და ვირტუალურ რეალობაზე?

გიგა ავალიანის ტრაგიკულმა საქმემ და ნია იმნაძის დაკავებამ საზოგადოებრივი დისკუსია სრულიად ახალ, მწვავე ფაზაში გადაიყვანა.

როდესაც ასეთი მასშტაბის ტრაგედიასთან გვაქვს საქმე, ემოციური ტალღა ხშირად ფარავს მთავარს, თუმცა, როგორც ფსიქოლოგისთვის, ამ მოვლენებზე დაკვირვება და მათი ანალიზი მხოლოდ სამართლებრივ ჩარჩოებს არ ცდება ეს არის უდიდესი სოციალური, განვითარების და მორალური გაკვეთილი მთელი ჩვენი საზოგადოებისთვის.

სანამ უშუალოდ სიღრმისეულ მიზეზებსა და სოციალურ ასპექტებზე გადავიდოდეთ, აუცილებელია თვალი გავასწოროთ დაკავების პროცედურულ მხარეს, რომელმაც საზოგადოების ნაწილში აბსურდული კითხვები გააჩინა.

სამართლებრივად, ბრალდებულის აყვანა განხორციელდა კანონის სრული დაცვით. ვიდეოკადრებში მკაფიოდ ჩანს, რომ გამომძიებელი ხაზგასმით ზრდილობიანად, მოთმინებით და პატივისცემით საუბრობდა. დაკავებამდე არავის ვახშამზე არ ეპატიჟებიან დიახ, მძიმე დანაშაულში ეჭვმიტანილი არასრულწლოვნებიც აჰყავთ საცხოვრებელი ადგილიდან, როცა ეს აუცილებელია.

პროცედურული დარღვევა არც მშობლების ინფორმირების ნაწილში ყოფილა, რადგან ადგილზე ადვოკატიც იმყოფებოდა.თავად ვიდეოკადრების გავრცელება კი ემსახურებოდა ზუსტად იმას, რასაც ფსიქოლოგიაში მსხვერპლისა და აგრესორის როლების ჩანაცვლება ჰქვია. ეს იყო გათვლილი პიარ-სტრატეგია ყურადღების გადატანა დანაშაულის საშინელი სიმძიმიდან დაკავების ემოციურ ფონზე.

საზოგადოების ნაწილი ადვილად ებმება ამ ანკესზე და ავიწყდება, ვინ არის რეალური მსხვერპლი: მოკლული ბიჭი და გამწარებული დედა. დაკავებულის "უბედურ ბავშვად" წარმოჩენით ხდება ფოკუსის გაბუნდოვნება, თითქოს სახელმწიფომ და საზოგადოებამ ჩაიდინა აგრესია მასზე და არა პირიქით.

გამოძიება ათი თვეა მიმდინარეობს და საქმეში თავიდანვე იდო ფაქტები, რომ ტელეფონი გასუფთავებული იყო. მიმოწერების აღდგენამ და ბრალდების წაყენებამ (სსკ-ის 25-117-ე მუხლი — ჯანმრთელობის განზრახ მძიმედ დაზიანების წაქეზება) მკაფიო სიგნალი გააგზავნა მოზარდებთან, რომლებსაც აქვთ ილუზია, რომ ჩატის წაშლით ან ტელეფონის "გასუფთავებით" პასუხისმგებლობას გაექცევიან.

ციფრული ეპოქა არაფერს ივიწყებს. 10 თვის შემდეგაც კი, ექსპერტიზა და გამოძიების დინამიკა სიმართლეს მაინც ამოიტანს ზედაპირზე.

ამავდროულად, ჩვენს საზოგადოებაში ჯერ კიდევ არსებობს მცდარი წარმოდგენა: "თუ ხელით არ შეხებია, დანაშაული არ ჩაუდენია". ეს არის პასიური ბოროტება. წაქეზება, სიტყვიერი აგრესია, ინტრიგების ხლართვა და სხვების წახალისება ძალადობისკენ ხშირად ბევრად უფრო საშიში, გააზრებული და ბოროტია, ვიდრე უშუალო ფიზიკური შემსრულებლობა.

სიტყვასა და ემოციურ მანიპულაციას აქვს უდიდესი ფასი, რომელსაც ახალგაზრდები ხშირად ვერ აცნობიერებენ.

რა გვასწავლა ეკა კუპატაძემ?

ამ უმძიმეს პროცესში შეუძლებელია გვერდი აუარო გარდაცვლილი ბიჭის დედის, ეკა კუპატაძის ფენომენს. მან მთელ საზოგადოებას რამდენიმე უმნიშვნელოვანესი ფსიქოლოგიური და მორალური გაკვეთილი ჩაუტარა:

1. ტრავმის გარდაქმნა ბრძოლის ენერგიად (Post-Traumatic Growth): შვილის დაკარგვა არის უმძიმესი ეგზისტენციალური ტრავმა, რომელიც ადამიანს ხშირად სრულ აპათიას და სასოწარკვეთაში აგდებს. ეკამ გვანახა ტრავმული განცდის კონსტრუქციულ, უდრეკ ძალად გარდაქმნის მაგალითი. მან უარი თქვა მსხვერპლის პასიურ როლზე, საკუთარი ტკივილი სამართლიანობის აღდგენის ძრავად აქცია და დაამტკიცა, რომ პრინციპულობას შეუძლია სისტემის ამოძრავება.

2. საზოგადოებრივი გაუცხოების მსხვრევა: ტრაგედიის დროს საზოგადოება ხშირად ცდილობს დისტანცირებას (ფსიქოლოგიური არიდება).

ეკამ თავისი თანმიმდევრული ხმით აიძულა სოციუმი, თვალი გასწორებოდა რეალობას. მან გვასწავლა, რომ სხვისი ტკივილისგან თვალის არიდება და "ჩემი შვილი ასე არ იზამს" პოზიცია ილუზიაა. არასრულწლოვნების განუკითხაობა, საერთო ტკივილია.

3. მშობლის პასუხისმგებლობა და აღზრდის მოდელი: ამ საქმემ მკაფიოდ გააშიშვლა მშობლების ემოციური გავლენისა და აღზრდის მოდელების პრობლემა. მშობლობა არ სრულდება შვილის მატერიალური უზრუნველყოფით ის მოითხოვს ღირებულებითი კომპასის ჩამოყალიბებას. როცა ოჯახში არ ყალიბდება ემპათია, საზღვრები და პასუხისმგებლობის განცდა, მოზარდი ხდება დესტრუქციული ქცევის ავტორი ან მსხვერპლი.ამ რთულ გზაზე ცალკე აღნიშვნის ღირსია სახელმწიფო სტრუქტურების, საგამოძიებო უწყებებისა და სასამართლოს მუშაობა.

უდიდესი პატივისცემა და მადლობა შინაგან საქმეთა სამინისტროს, გამომძიებლებს, პროკურატურასა და სასამართლოს იმ მოთმინებისთვის, პროფესიონალიზმისა და პრინციპული პოზიციისთვის, რაც ამ 10 თვის განვლობაში გამოიჩინეს.

ათობით ტომი საქმის მასალების დამუშავება, წაშლილი ციფრული კვალის აღდგენა და ყველა დეტალის სამართლებრივად დასაბუთება მოითხოვდა უზარმაზარ შრომას. მათ შეძლეს, რომ ემოციური წნეხის, პიარ-მანიპულაციებისა და საზოგადოებრივი ხმაურის ფონზე, კანონის სრული დაცვით მიეყვანათ საქმე ამ ეტაპამდე.ამით გამწარებულ დედას, რომელმაც შვილი დაკარგა, თუნდაც მცირედი, მაგრამ უმნიშვნელოვანესი განცდა დაუბრუნეს განცდა იმისა, რომ სამართლიანობა არსებობს.

მოზარდობის ასაკი არის პერიოდი, როდესაც ფსიქიკა გადის სერიოზულ ტრანსფორმაციას ყალიბდება იდენტობა, ემოციური რეგულაციისა და პასუხისმგებლობის მექანიზმები. ამ დროს მშობლის როლი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, თუმცა ხშირად უშვებენ ფატალურ შეცდომებს.როდესაც მშობელი საკუთარ შვილს აღიქვამს უცოდველ ანგელოზად და ნებისმიერ დანაშაულს, აგრესიას თუ ცუდ ქცევას ამართლებს ("პატარაა", "სხვამ პროვოცირება გაუკეთა", "ნერვები მოეშალა"), ბავშვს უყალიბდება ეგოცენტრული მსოფლმხედველობა. ის იზრდება რწმენით, რომ სამყარო მის გარშემო ბრუნავს, ხოლო სხვის ტკივილს არ აქვს ფასი.

დედის უპირველესი ამოცანაა, შვილს ასწავლოს სხვისი ემოციების დანახვა და თანაგრძნობა.ყურადღება მიაქციეთ, როგორ ურთიერთობს თქვენი შვილი თანატოლებთან. ხშირად მოზარდი თავად არ ურტყამს, თუმცა არის "ჭორების", ინტრიგების, ჩატებში ბულინგისა და სხვების წაქეზების ინიციატორი. ეს არის პასიური, თუმცა ბევრად უფრო საშიში აგრესია.

თუ ამჩნევთ, რომ შვილი სიამოვნებას იღებს კონფლიქტების გაღვივებით ან სხვების მანიპულირებით, ეს არის სერიოზული განგაშის ზარი, რომელსაც დაუყოვნებლივ სჭირდება ჩარევა.ბავშვს აუცილებლად უნდა ჰქონდეს მკაფიო საზღვრები. მან უნდა იცოდეს, რომ ყოველ ქმედებას მათ შორის, სოციალურ ქსელში მიწერილ ერთ სიტყვასაც კი მოჰყვება გარდაუვალი შედეგი.

როდესაც დედა იცავს შვილს პასუხისმგებლობისგან და მისი შეცდომების გადაფარვას ცდილობს, ის მას კი არ ეხმარება, არამედ აყალიბებს პიროვნებას, რომელსაც არ გააჩნია სინდისის ქენჯნა და შინაგანი მორალური კომპასი.

დაინტერესდით, რას აკეთებს თქვენი შვილი ვირტუალურ სივრცეში, რა ღირებულებებს ეზიარება და როგორ საუბრობს დახურულ ჯგუფებსა თუ ჩატებში.

მოზარდებს ხშირად აქვთ "ორმაგი ცხოვრება" ოჯახში მშვიდი და ზრდილობიანი ბავშვი თანატოლების წრეში შესაძლოა იყოს სასტიკი აგრესორი, რადგან ჯგუფურ ფსიქოლოგიას მიჰყვება.თუ შვილმა დანაშაული ან შეცდომა ჩაიდინა, დედის პირველი რეაქცია არ უნდა იყოს უარყოფა ("ჩემი შვილი ამას არ იზამდა") ან ტყუილებით მისი დაფარვა. ნამდვილი სიყვარული და მხარდაჭერა არის სიმართლისთვის თვალის გასწორება, შვილისთვის შეცდომის გაცნობიერებაში დახმარება და იმის სწავლება, თუ როგორ აიღოს პასუხისმგებლობა თავის საქციელზე.

უმძიმესი და მორალურად შემაშფოთებელია იმ ნარატივის მოსმენა, თითქოს შვილმოკლული დედის, ეკა კუპატაძის ბრძოლა „შურისძიებას ჰგავს“ და „უდანაშაულო ბავშვებს იჭერენ“. ეს არის საზოგადოებრივი მანიპულაციის კლასიკური, თუმცა უკიდურესად საშიში მოდელი, რომელსაც მკაფიო ფსიქოლოგიური და სამართლებრივი პასუხი სჭირდება.

მანიპულაცია იწყება ტერმინოლოგიით. როდესაც საუბრობენ „უდანაშაულო ბავშვებზე“, ცდილობენ საზოგადოების ცნობიერებაში დახატონ ჩვილის ან უმწეო პატარას ხატი. თუმცა, რეალურად საქმე გვაქვს მოზარდებთან პიროვნებებთან, რომლებსაც მშვენივრად ესმით საკუთარი ქმედებების, სიტყვებისა და ბულინგის შედეგები.

ასაკი არ არის ბოროტების, წაქეზების და ძალადობის გამართლება. როდესაც მოზარდი იღებს მონაწილეობას ჯგუფურ აგრესიაში ან სხვას უბიძგებს მძიმე დანაშაულისკენ, მასზე ვრცელდება როგორც მორალური, ისე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა.

შურისძიება არის ემოციური, თვითნებური, კანონგარეშე აგრესია. ეკა კუპატაძეს არცერთ ეტაპზე არ მიუმართავს თვითნებობისთვის. მან გაიარა ყველაზე მძიმე, 10-თვიანი კანონიერი გზა, ენდო გამოძიებას, ექსპერტიზას და მტკიცებულებებს. შურისძიება ქუჩაში ხდება, კანონის უზენაესობა და სამართლიანობა კი სასამართლო დარბაზში. დედის მოთხოვნა, რომ შვილის მკვლელობაში თუ წაქეზებაში მონაწილე ყველა პირმა აგოს პასუხი კანონის წინაშე, არის სამართლებრივი სახელმწიფოს ფუნდამენტი და არა შურისძიება.

არავის აქვს უფლება, შვილმოკლული დედის ეგზისტენციალურ ტკივილს და პრინციპულ ბრძოლას „შურისძიება“ ან „ემოციური ჭორაობა“ უწოდოს. ეკამ იბრძოლა არა ვინმეს დასასჯელად, არამედ სიმართლის დასადგენად. და თუ ამ პროცესში ვინმე პასუხისგებაში მიეცა, ეს არა დედის შურისძიება, არამედ საკუთარი ქმედებების გარდაუვალი სამართლებრივი შედეგია.

ყველაზე დიდი უსამართლობა და სოციალური ცინიზმი მაინც იმ სასწორზეა, რომელსაც ზოგიერთები დღეს გვთავაზობენ.შეგახსენებთ! ვერცერთი დაკავებული პატიმრის „ტკივილი“, ვერცერთი დრამატულად დამონტაჟებული დაკავების ვიდეო და ვერცერთი ადვოკატის მიერ შექმნილი პიარ-სცენარი ვერასდროს გახდება იმ საშინელი რეალობის საპირწონე, რაც გიგა ავალიანის წამების კადრებში ჩანს.

ერთ მხარეს არის სისტემის და კანონის პასუხი მძიმე დანაშაულზე, რომელსაც თან სდევს ბრალდებულის უფლებების სრული დაცვა.მეორე მხარეს კი, უდანაშაულო ბიჭის წამება და სიცოცხლის მოსპობა.ამ ორის ერთ სიბრტყეზე დაყენება, დაკავებულის „უბედურ მსხვერპლად“ გასაღება და მისი ემოციური ვიდეოებით გიგას წამების კადრების „გადაფარვის“ მცდელობა არის უმძიმესი მორალური დეგრადაცია.

ვერანაირი დაკავების კადრი ვერ წაშლის იმ საშინელებას, რაც გიგას გაუკეთეს. სამართლიანობა სწორედ იმისთვის არსებობს, რომ მოძალადემ და წამების ორგანიზატორმა თავისი ქმედების სიმძიმე შეიგრძნოს და ეს არ არის აგრესია, ეს არის გარდაუვალი პასუხისმგებლობა," - წერს ფსიქოლოგი სოციალური ქსელში.