ხელოვნური ინტელექტი და ხელოვნება - კლავს თუ არა AI კრეატივს?

საუკუნეების განმავლობაში კრეატიულობა, ფანტაზია და შემოქმედება ითვლებოდა იმ ერთადერთ ციტადელად, რომელიც ადამიანს ცხოველებისა და მანქანებისგან განასხვავებდა. ჩვენ გვჯეროდა: კომპიუტერს შეუძლია იდეალურად დათვალოს, მართოს მონაცემები ან მართოს ქარხანა, მაგრამ ის ვერასდროს დაწერს გულში ჩამწვდომ ლექსს, ვერ შექმნის ტილოს, რომელიც აგვატირებს და ვერ შეთხზავს მუსიკას, რომელიც ჟრუანტელს მოგვგვრის.

ეს ილუზია სულ რამდენიმე წელში დაიმსხვრა... დღეს ხელოვნური ინტელექტი წამებში ხატავს შედევრებს, წერს სცენარებს, ქმნის მუსიკალურ ალბომებს და აცოცხლებს ვიდეოებს ციფრულ სივრცეში.

და გაჩნდა მთავარი ეგზისტენციალური შიში: კლავს თუ არა ტექნოლოგია ადამიანურ კრეატივს, თუ პირიქით - ახალ ერას უდებს სათავეს?

ChatGPT, Claude, Gemini, Midjourney, DALL-E თუ სხვა ვიდეო და აუდიო გენერატორები უკვე აღარავის აკვირვებს. დღეს ხელოვნური ინტელექტი მთავარ შემოქმედად გვევლინება. ხელოვნების კრიტიკოსებიც კი ხშირად ვერ არჩევენ, ტილო ადამიანის მიერაა დახატული თუ ნეირონული ქსელის მიერ.

თუმცა, აქ ერთი მნიშვნელოვანი ნიუანსია: AI არ ქმნის არაფერს აბსოლუტურად ახალს. ის არ განიცდის შთაგონებას. ის უბრალოდ აანალიზებს მილიონობით ადამიანურ ნამუშევარს, პოულობს კანონზომიერებებს და მათ ახლებურ კომბინაციას აკეთებს. ხელოვნური ინტელექტი არის კაცობრიობის მთელი კოლექტიური მეხსიერების რეზუმე…

სანამ ვიფიქრებთ, რომ AI შემოქმედებით პროფესიებს გაანადგურებს, მოდით, ისტორიას გადავხედოთ... XIX საუკუნის პირველ ნახევარში, როდესაც ლუი დაგერმა პირველი პრაქტიკული ფოტოაპარატი - დაგეროტიპი გამოიგონა, ხელოვანებში ნამდვილი პანიკა დაიწყო. 1839 წელს ფრანგმა მხატვარმა, პოლ დელაროშმა, პირველი ფოტოს ნახვისას შოკირებულმა წარმოთქვა: „დღეიდან მხატვრობა მოკვდა!“ - ხელოვანებს ეშინოდათ, რომ მექანიკური აპარატი წუთებში გააკეთებდა იმას, რასაც ისინი თვეების განმავლობაში აკეთებდნენ.

მაგრამ მოკვდა მხატვრობა? პირიქით… რადგან რეალობის ზუსტი ასახვა ფოტოაპარატმა გადაიბარა, მხატვრები გათავისუფლდნენ ამ ვალდებულებისგან და სწორედ მაშინ დაიბადა მიმართულებები, რომლებსაც ფოტო ვერასდროს ჩაანაცვლებდა: იმპრესიონიზმი, კუბიზმი, აბსტრაქციონიზმი…

დღეს AI-სთან მიმართებით ზუსტად იმავე წერტილში ვართ. ხელოვნური ინტელექტი იღებს თავის თავზე რუტინულ, ტექნიკურ სამუშაოს, რითაც ადამიანს უტოვებს მთავარს - სუფთა იდეას.

***

დღეს კრეატიულობა უკვე აღარ იზომება იმით, თუ რამდენად კარგად იცი ფუნჯის ფლობა ან ვიდეო მონტაჟის პროგრამის ღილაკები. ახალი კრეატიულობა არის კითხვების დასმის ხელოვნება.

მომავლის შემოქმედი არის ე.წ. „პრომპტ-ინჟინერი“ ან იდეების არქიტექტორი, რომელსაც შეუძლია ტექნოლოგიას სწორი დავალება მისცეს. AI არის გენიალური ტექნიკური მესაჭე, მაგრამ კომპასი და სტრატეგიული მარშრუტი მაინც ადამიანს უჭირავს ხელში. მანქანას აქვს უსაზღვრო ცოდნა, მაგრამ მას არ აქვს კონტექსტი, პირადი გამოცდილება, ტკივილი, სიყვარული და ემოცია - ანუ ის, რაც ხელოვნებას ხელოვნებად აქცევს.

საინტერესო ფაქტი: 2022 წელს, კოლორადოში, ერთ-ერთ პრესტიჟულ სამხატვრო კონკურსზე, ციფრული ხელოვნების კატეგორიაში AI-ს მიერ გენერირებულმა ნამუშევარმა პირველი ადგილი დაიკავა, რამაც დიდი სკანდალი გამოიწვია. თუმცა, ავტორმა აღიარა, რომ სანამ საბოლოო შედეგს მიიღებდა, 80 საათზე მეტი დახარჯა - მან 900-ზე მეტი ტექსტური ფორმულირება გამოსცადა, საუკეთესო კადრები ფოტოშოპში ხელით დაამუშავა და მხოლოდ ამის შემდეგ დაბეჭდა ტილოზე. ანუ, შრომა და შემოქმედებითი ძიება არსად გამქრალა, მან უბრალოდ ფორმა იცვალა.

და ჩნდება კითხვა: რა გამოდის, ხელოვნური ინტელექტი ჩვენი კონკურენტია?

ხელოვნური ინტელექტი კრეატივს არ კლავს - ის მას ფილტრავს. ის აიძულებს ადამიანს, გასცდეს ბანალურ შაბლონებს და უფრო ღრმად ჩაიხედოს საკუთარ თავში. უახლოეს მომავალში AI კი არ ჩაანაცვლებს ხელოვანებს, არამედ ის ხელოვანები ჩაანაცვლებენ სხვებს, რომლებიც ხელოვნურ ინტელექტს საკუთარ სუპერძალად აქცევენ.

საბოლოო ჯამში, ტექნოლოგია გვაბრუნებს ხელოვნების საწყისებთან: მთავარია არა ის, თუ რა ხელსაწყოთი შექმენი, არამედ ის - თუ რა სათქმელი მოიტანე სამყარომდე.