რატომ ჩნდება გაუგებრობა წყვილებში? - ექიმი ეკა კვირკველია ბიოლოგიასა და სტერეოტიპებზე

რატომ უჭირთ კაცებს ემოციებზე საუბარი და რატომ იღებენ ქალები საკუთარ თავზე ურთიერთობების მართვის მთელ „ემოციურ შრომას“? საზოგადოებაში გავრცელებული სტერეოტიპი, რომ ეს ყველაფერი გენეტიკისა და ბიოლოგიის ბრალია, რეალურად ბავშვობიდან დაწესებულ კულტურულ ნორმებს ეფუძნება.

თემაზე, თუ როგორ აზიანებს პატრიარქალური აღზრდა ორივე სქესს და როგორ ვკარგავთ საერთო ენას ზრდასრულ ასაკში, გინეკოლოგი ეკა კვირკველია საუბრობს.

"პატრიარქალურ საზოგადოებაში ქალებსა და კაცებს შორის „ჩატეხილი ხიდი“ ბუნებით ან ბიოლოგიით არ არის განპირობებული. ის იქმნება აღზრდის, სოციალური ნორმების, ძალაუფლების განაწილებისა და კულტურული მოლოდინების შედეგად. ბავშვობიდანვე გოგონებსა და ბიჭებს ხშირად განსხვავებულად ასწავლიან, როგორ უნდა გამოხატონ ემოციები, როგორ უნდა მოიქცნენ ურთიერთობებში და რა როლი უნდა ჰქონდეთ საზოგადოებაში. შედეგად, ზრდასრულ ასაკში მათ ხშირად განსხვავებული „ემოციური ენები“ აქვთ.

(პატრიარქალური საზოგადოება — საზოგადოებრივი მოწყობის ფორმაა, სადაც ძალაუფლება, ავტორიტეტი და ლიდერობა ძირითადად კაცების ხელშია, ხოლო ქალებისა და კაცების როლები ტრადიციული გენდერული ნორმებითა და მოლოდინებით განისაზღვრება).

1. განსხვავებული ემოციური აღზრდა

ბიჭებს ხშირად ეუბნებიან:

* „ნამდვილი კაცი არ ტირის.“
* „ძლიერი უნდა იყო.“
* „გრძნობებზე ნუ ლაპარაკობ.“
* „პრობლემა მოაგვარე და არ ისაუბრო ემოციებზე.“

შედეგად, ბევრ ბიჭს არ ეძლევა შესაძლებლობა, ისწავლოს საკუთარი ემოციების ამოცნობა, დასახელება და გაზიარება.

გოგონებს კი ხშირად ასწავლიან:

* იყვნენ მზრუნველები;
* მოუსმინონ სხვებს;
* შეინარჩუნონ ურთიერთობა;
* გაითვალისწინონ სხვისი გრძნობები.

ამის გამო ქალები საშუალოდ უფრო მეტად სწავლობენ ემოციურ კომუნიკაციას, თუმცა ხშირად საკუთარ საჭიროებებს მეორე პლანზე აყენებენ.

2. ძალაუფლების უთანასწორობა

პატრიარქატი მხოლოდ გენდერულ როლებს კი არ განსაზღვრავს, არამედ იმასაც, ვის აქვს გადაწყვეტილების მიღების, საუბრისა და ავტორიტეტის მეტი უფლება.

თუ ერთ მხარეს უფრო მეტი ძალაუფლება აქვს, მეორე მხარე ხშირად იწყებს საკუთარი აზრების გაფილტვრას:

* „ღირს ამის თქმა?“
* „არ გაბრაზდება?“
* „კონფლიქტი ხომ არ იქნება?“

ასეთ პირობებში კომუნიკაცია აღარ არის თავისუფალი — ის ხდება ფრთხილი და ხშირად არაგულწრფელი.

3. ემოციური გაუნათლებლობა და ემოციური შრომა

ფსიქოლოგიაში არსებობს ცნება „ემოციური შრომა“ (emotional labor) — ეს არის ძალისხმევა, რომელსაც ადამიანი დებს ურთიერთობის ემოციური მხარის მართვაში.

ხშირად ქალები ასრულებენ ამ როლს:

* ამჩნევენ განწყობის ცვლილებებს;
* იწყებენ რთულ საუბრებს;
* აგვარებენ კონფლიქტებს;
* ზრუნავენ ურთიერთობის შენარჩუნებაზე.

კაცები კი, აღზრდის გავლენით, ზოგჯერ უფრო მეტად იკეტებიან საკუთარ თავში ან სტრესს გამოხატავენ გაღიზიანებით, რადგან სხვა ემოციების გამოხატვა არ უსწავლიათ.

4. დაუცველობის შიში

პატრიარქალურ კულტურაში დაუცველობა ორივე სქესისთვის სხვადასხვა რისკს შეიცავს.

კაცს შეიძლება ეშინოდეს, რომ თუ ტკივილს, შიშს ან ცრემლებს აჩვენებს, „სუსტ კაცად“ ჩათვლიან.

ქალს შეიძლება ეშინოდეს, რომ თუ საკუთარ სურვილებსა და საზღვრებს მკაფიოდ გამოხატავს, „რთულად“, „აგრესიულად“ ან „ზედმეტად ემოციურად“ შეაფასებენ.

ამიტომ ორივე მხარე ხშირად მალავს საკუთარ ნამდვილ განცდებს.

5. ურთიერთობების არარეალური მოლოდინები

ბევრ კულტურაში ჯერ კიდევ არსებობს წარმოდგენები, რომ:

* „თუ მართლა უყვარხარ, თავად უნდა მიხვდეს.“
* „ნამდვილ მამაკაცს ახსნა არ სჭირდება.“
* „კარგმა ქალმა კონფლიქტი არ უნდა შექმნას.“

რეალურ ურთიერთობაში კი ადამიანებს ერთმანეთის აზრების კითხვა არ შეუძლიათ. ჯანსაღი ურთიერთობა ეფუძნება ღია, პირდაპირ და პატივისცემით წარმართულ კომუნიკაციას.

6. ბავშვობის მაგალითები

ბავშვები სწავლობენ არა მხოლოდ სიტყვებით, არამედ იმითაც, რასაც ყოველდღიურად ხედავენ.

თუ ოჯახში:

* მამა არასოდეს საუბრობს საკუთარ გრძნობებზე;
* დედა ყოველთვის ზრუნავს ყველას ემოციურ მდგომარეობაზე;
* კონფლიქტები წყდება დუმილით, ძალაუფლებით ან ყვირილით;

ეს მოდელი მათთვის „ნორმალურ ურთიერთობად“ ყალიბდება და მომავალშიც ხშირად იმეორებენ.

7. ეს ბიოლოგია არ არის

კვლევები არ ადასტურებს, რომ კაცები ბუნებრივად „ვერ საუბრობენ ემოციებზე“ ან ქალები „ბუნებრივად უკეთესი კომუნიკატორები“ არიან.

ტვინი მთელი ცხოვრების განმავლობაში იცვლება (ნეიროპლასტიკურობა), ხოლო ემოციური ინტელექტი, თანაგრძნობა და ეფექტური კომუნიკაცია სწავლადი უნარებია - ანუ თუბარსებობს საკმარისი სურვილი ყველა უნარი დასწავლადია.

მაშინ რატომ არის „ჩატეხილი ხიდი“ ქალებსა და კაცებს შორის?

იმიტომ, რომ პატრიარქალური სისტემა ორივე სქესს განსხვავებულ წესებს ასწავლის:

* კაცებს — იყვნენ ძლიერები, დამოუკიდებლები და ემოციების შეკავება ისწავლონ;
* ქალებს — იზრუნონ ურთიერთობებზე, მოერგონ და სხვების ემოციებზე პასუხისმგებლობა აიღონ.

როდესაც ერთი ადამიანი ნაკლებად სწავლობს საკუთარი შინაგანი სამყაროს გამოხატვას, ხოლო მეორე მუდმივად ცდილობს მისი ემოციების გამოცნობას, კომუნიკაცია რთულდება. ჩნდება გაუგებრობა, წყენა, დისტანცია და განცდა, რომ „ერთმანეთის არ გვესმის“.

ამავე დროს, მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ ეს არ არის ყველა კაცისა და ყველა ქალის გამოცდილება. კულტურა ძლიერ გავლენას ახდენს ადამიანებზე, მაგრამ ინდივიდუალური აღზრდა, პიროვნება, ოჯახური გარემო და ცხოვრებისეული გამოცდილება ასევე მნიშვნელოვან როლს თამაშობს. ამიტომ ბევრი ადამიანი ამ სტერეოტიპებს სცდება და თანასწორ, ღია და ემპათიურ ურთიერთობებს ქმნის," - ამბობს ეკა კვირკველია.