რატომ გვეშინია შავი კატის ან 13 რიცხვის? - პოპულარული ცრურწმენების ისტორია

რამდენჯერ შეჩერებულხართ ქუჩაში იმის გამო, რომ გზაზე შავმა კატამ გადაგირბინათ? ან რამდენჯერ გაგიფიქრიათ, რომ პარასკევი, 13 რიცხვი, აუცილებლად რაღაც უბედურებას მოგიტანთ?

21-ე საუკუნეში, ტექნოლოგიებისა და ხელოვნური ინტელექტის ერაში, ჩვენ მაინც შემორჩენილი გვაქვს საუკუნოვანი შიშები. თუმცა, ცოტამ თუ იცის, რომ ეს „უწყინარი“ ცრურწმენები სინამდვილეში შუა საუკუნეების სისხლიან ისტორიებს, რელიგიურ დოგმებსა და მითოლოგიურ კატასტროფებს უკავშირდება.

სად არის ამ შიშების სათავე? მოდით, გადავშალოთ ისტორია.

შავი კატა - ღვთაებიდან „ალქაჯის კომპანიონამდე“

ძველ ეგვიპტეში კატა წმინდა ცხოველად ითვლებოდა. ქალღმერთი ბასტეტი (ნაყოფიერების, ოჯახისა და მფარველობის ქალღმერთი) სწორედ კატის თავით გამოისახებოდა, ხოლო ამ ცხოველის მოკვლა სიკვდილით ისჯებოდა.

მაშ, როგორ იქცა პატივსაცემი ცხოველი უბედურების სიმბოლოდ?

• შუა საუკუნეების ევროპა და ეკლესია: 1233 წელს რომის პაპმა გრიგოლ IX-მ გამოსცა ოფიციალური დოკუმენტი (Vox in Rama), სადაც შავი კატები ეშმაკთან დაკავშირებულ არსებებად გამოცხადდნენ. ითვლებოდა, რომ ალქაჯებს შეეძლოთ შავ კატებად გარდასახვა, ან ამ ცხოველებს საკუთარ „ცნობიერების გამგრძელებლებად“ იყენებდნენ.

• მასობრივი განადგურება: ევროპაში დაიწყო შავი კატების მასობრივი დევნა და განადგურება. საინტერესოა, რომ ისტორიკოსების ნაწილი ევროპაში შავი ჭირის ასეთ მასშტაბურ გავრცელებას სწორედ კატების განადგურებას უკავშირებს - რადგან კატების შემცირებამ ვირთხების პოპულაციის კატასტროფული ზრდა გამოიწვია.

დღემდე შემორჩენილი რწმენა, რომ გზაზე გადარბენილი შავი კატა ცუდის ნიშანია, სწორედ იმ შუასაუკუნეების შიშიდან მოდის: „თუ შავმა კატამ გზა გადაგიჭრა, ესე იგი ეშმაკმა ან ალქაჯმა შენი გზა გადაკვეთა“.

რიცხვი 13 - „ტრიპოფობია“ და საიდუმლო სერობა

13 რიცხვის შიშს ოფიციალური ფსიქოლოგიური ტერმინიც კი აქვს - ტრისკაიდეკაფობია (Triskaidekaphobia).

რატომ ითვლება 12 „იდეალურ“ რიცხვად (12 თვე, 12 ზოდიაქო, 12 მოციქული, 12 ოლიმპოელი ღმერთი), ხოლო 13 - ჰარმონიის დამრღვევად?

• სკანდინავიური მითოლოგია: მითის თანახმად, ვალჰალაში (ღმერთების სავანეში) 12 ღმერთი ნადიმობდა. მოულოდნელად, დაუპატიჟებლად შემოვიდა მე-13 სტუმარი - ცელქობისა და ვერაგობის ღმერთი ლოკი. მან იძულებით მოაკვლევინა სინათლისა და სიკეთის ღმერთი ბალდრი, რამაც სამყაროს ქაოსი მოუტანა.

• საიდუმლო სერობა: ქრისტიანულ ტრადიციაში საიდუმლო სერობაზე ზუსტად 13 ადამიანი იმყოფებოდა (იესო და 12 მოციქული). მე-13 სტუმარი იუდა ისკარიოტელი იყო - ადამიანი, რომელმაც იესო გაცა. სწორედ აქედან გაჩნდა ცრურწმენა, რომ სუფრასთან 13 ადამიანის დაჯდომა ცუდის ნიშანია.

რატომ მაინცდამაინც „პარასკევი, 13“?

თუ 13 რიცხვი თავისთავად საშიშია, პარასკევთან მისი გაერთიანება ნამდვილ „კოშმარად“ ითვლება. ამას ორი მთავარი ისტორიული საფუძველი აქვს:

ტაძრელ რაინდთა (ტემპლიერების) განადგურება: 1307 წლის პარასკევს, 13 ოქტომბერს, საფრანგეთის მეფე ფილიპ IV-ის ბრძანებით, ერთდროულად დააპატიმრეს, აწამეს და შემდგომ სიკვდილით დასაჯეს ათასობით ტემპლიერი რაინდი. ეს იყო იმ დროის ყველაზე მასშტაბური და სისხლიანი სპეცოპერაცია.

ქრისტიანული კონტექსტი: ქრისტიანული გადმოცემით, იესო ქრისტე ჯვარს აცვეს პარასკევ დღეს, ხოლო ზოგიერთი აპოკრიფული ტექსტით, ევამ ადამს აკრძალული ხილი სწორედ პარასკევს გაასინჯა.

ფსიქოლოგიური ფენომენი - რატომ გვჯერა დღემდე?

ფსიქოლოგები ამ ფენომენს „დადასტურების მიკერძოებას“ (Confirmation Bias) უწოდებენ.

თუ ადამიანს სჯერა, რომ პარასკევს, 13 რიცხვში ცუდი რამ მოხდება და იმ დღეს ფეხი წამოკრა ან გასაღები დაკარგა, ის ამას აუცილებლად თარიღს დააბრალებს. ხოლო თუ იგივე უსიამოვნება სამშაბათს, 8 რიცხვში შეემთხვევა, მას უბრალოდ შემთხვევითობად ჩათვლის და დაივიწყებს.

ჩვენი ტვინი ქვეცნობიერად ეძებს მტკიცებულებებს იმისა, რისიც უკვე სჯერა.

შავი კატის თუ 13 რიცხვის შიში სხვა არაფერია, თუ არა ათასწლოვანი ისტორიის, მითების, რელიგიური დრამებისა და ადამიანური ფსიქოლოგიის ნაზავი.

შემდეგ ჯერზე, როდესაც გზაზე შავი კატა გადაგირბენთ, ნუ შეჩერდებით. უბრალოდ გაიღიმეთ და გაიხსენეთ, რომ ის უბრალოდ თავის საქმეზე მიდის - ყოველგვარი ჯადოქრობისა და შუასაუკუნეებრივი არტეფაქტების გარეშე!