შეშუპება თუ სიმსუქნე? - ფიტნესინსტრუქტორის განმარტება

ხშირად ადამიანები იცავენ მკაცრ დიეტებს, იწყებენ ვარჯიშს, თუმცა წონის კლებას ვერ ახერხებენ. ასეთ შემთხვევების უმეტესობა წყალ-მარილოვან ბალანსის დარღვევასთან და წყლის შეკავების პრობლემასთანაა დაკავშირებული.

რა არის წყალ-მარილოვანი ბალანსი, რატომ ხდება წყლის შეკავება და როგორ გავარჩიოთ სიმსუქნე სხეულის შეშუპებისაგან? ამ კითხვებთან დაკავშირებულ ინფორმაციას გამომწერებს ფიტნეს-ინსტრუქტორი ირაკლი კენჭოშვილი უზიარებს.

ირაკლი კენჭოშვილი:

"თუ გაქვთ ზედმეტი წონა და ვერ იკლებთ, დიდი შანსია საქმე გვქონდეს შეშუპებასთან, რომელიც გამოწვეულია წყალ-მარილოვანი ბალანსის დარღვევით.

რა არის წყალ-მარილოვანი ბალანსი?

წყალ-მარილოვანი ბალანსი ნიშნავს ორგანიზმში შესული და გამოყოფილი წყლისა და ელექტროლიტების (ნატრიუმი, კალიუმი, ქლორი და სხვ.) სწორ თანაფარდობას.

ამ ბალანსის დარღვევა იწვევს:

• წყლის შეკავებას
• ქსოვილების შეშუპებას
• წონის სწრაფ ცვალებადობას
• მეტაბოლიზმის შენელებას

როგორია შეშუპების მექანიზმი?

შეშუპების მექანიზმი დაახლოებით ისე მუშაობს, როგორცთევზის დამარილების პროცესი.

როდესაც თევზს ვაყრით მარილს, გარეთ მარილის კონცენტრაცია მაღალია, შიგნით კი დაბალი. შედეგად წყალი გამოდის თევზიდან გარეთ — ამ პროცესს უწოდებენ ოსმოზს.

იგივე პრინციპი მოქმედებს ადამიანის ორგანიზმშიც.

რა ხდება უჯრედში?

უჯრედები გარშემორტყმულია მემბრანით, რომელიც:

• ატარებს იონებს (ნატრიუმი, კალიუმი) სპეციალური არხებით
• წყალს ატარებს თავისუფლად

თუ უჯრედგარეთა სითხეში მარილის კონცენტრაცია მაღალია → წყალი გამოდის უჯრედიდან → უჯრედი იკუმშება

თუ უჯრედში მარილი მეტია → წყალი შედის უჯრედში → უჯრედი შუპდება

რატომ არის საშიში დიდი რაოდენობით სუფთა წყლის დალევა?

დიდი რაოდენობით გამოხდილი ან ძალიან დაბალმარილიანი წყლის დალევა ამცირებს სისხლში ელექტროლიტების კონცენტრაციას. ამას ეწოდება ჰიპონატრიემია.

შედეგად:

• უჯრედები შუპდება
• განსაკუთრებით საშიშია ტვინის შეშუპება
• იშვიათ, მაგრამ მძიმე შემთხვევებში შეიძლება გამოიწვიოს სიკვდილი

ამიტომ მედიცინაში ინტრავენურად იყენებენ ფიზიოლოგიურ ხსნარს (0.9% NaCl), რაც შეესაბამება სისხლის პლაზმის ოსმოლარობას.

რატომ გვჭირდება მარილი?

ნატრიუმი და კალიუმი აუცილებელია:

• ნერვული იმპულსების გადაცემისთვის
• კუნთების შეკუმშვისთვის
• გულის რიტმის შესანარჩუნებლად

მარილის მწვავე დეფიციტისას შეიძლება განვითარდეს:

• კუნთების კრუნჩხვები
• გულის რიტმის დარღვევა
• სისუსტე და თავბრუსხვევა

როგორ რეაგირებს ორგანიზმი ბალანსის დარღვევაზე?

ორგანიზმი გამოყოფს ჰორმონებს:

• ალდოსტერონი – აკავებს ნატრიუმსა და წყალს
• ვაზოპრესინი (ADH) – ამცირებს შარდის გამოყოფას

ამ მექანიზმის მიზანია სიცოცხლის დაცვა, თუმცა გვერდითი ეფექტია:

• წყლის შეკავება
• შეშუპება
• წონის მატება

როგორ ამოვიცნოთ შეშუპება?

ძირითადი ნიშნები:

1. მოცულობა დიდია, წონა შედარებით მცირეა — ან პირიქით
2. შეშუპებული: თითები, მაჯები, ტერფები, წვივები (ცხიმი ამ ადგილებში თითქმის არ გროვდება)
3. კანზე თითის დაჭერისას რჩება ორმო
4. საღამოს ბეჭდების მოჭერა ან ფეხსაცმლის გაძნელებული გახდა
5. წონის სწრაფი ცვალებადობა (2–3 კგ ერთ დღეში)

ცხიმი vs შეშუპება

• ნამდვილი ცხიმი — მკვრივი, სტრუქტურირებული
• წყლოვანი, რბილი, უფორმო ქსოვილი — უმეტესად შეშუპებაა
• ცხიმოვანი ქსოვილიც შეიცავს წყალს, მაგრამ ზედმეტი „თანთალა“ სტრუქტურა მიუთითებს სითხის სიჭარბეზე

სპორტი, კრეატინი და შეშუპება

• კრეატინი ზრდის წყლის შეკავებას კუნთის უჯრედში
• სტეროიდების საწყის ეტაპზე წონის სწრაფი მატება უმეტესად წყალია, არა ნამდვილი კუნთი
• კუნთოვანი მასა რეალურად ნელა იზრდება

დასკვნა:

თუ ვარჯიშობთ, აკონტროლებთ კვებას, მაგრამ წონა არ იკლებს, პრობლემა ხშირად შეშუპებაა და არა სიმსუქნე.