თუ შენ ალექსანდრე გქვია...

ალექსანდრე მამაკაცის ერთ-ერთი უძველესი და ძალიან გავრცელებული სახელია, რომელსაც საუკუნეების განმავლობაში მეფეები, მხედართმთავრები, წმინდანები, მეცნიერები და ხელოვანები ატარებდნენ.

საქართველოში ეს სახელი დიდი ხნის ისტორიას ითვლის და დღემდე ერთ-ერთ პოპულარულ სახელად რჩება.

სახელი ალექსანდრე ძველი ბერძნული წარმოშობისაა. მისი თავდაპირველი ფორმაა Alexandros Ἀλέξανδρος და ორი ბერძნული სიტყვისგან შედგება: alexein - „დაცვა“, „დახმარება“ და aner/andros - „კაცი“, „ადამიანი“. ამიტომ სახელის ყველაზე გავრცელებული განმარტებაა „ადამიანთა დამცველი“, „ხალხის დამცველი“...

სახელის ისტორია ანტიკურ სამყაროში იწყება. ის ჯერ კიდევ ძველბერძნულ მითოლოგიასა და ლიტერატურაში გვხვდება.

„ილიადაში“ ტროელი უფლისწული პარისი ალექსანდრეს სახელითაც არის ცნობილი.

თუმცა ადამიანი, რომელმაც სახელი ალექსანდრე მთელ მსოფლიოში განსაკუთრებით ცნობილი გახადა, უდავოდ ალექსანდრე მაკედონელი იყო. მაკედონიის მეფე ალექსანდრე III ძვ. წ. 356 წელს დაიბადა. მისი მამა ფილიპე II იყო, განათლებაზე კი ერთ-ერთი უდიდესი ანტიკური მოაზროვნე, არისტოტელე ზრუნავდა.

ალექსანდრე ძალიან ახალგაზრდა ავიდა ტახტზე და რამდენიმე წელიწადში შექმნა უზარმაზარი იმპერია, რომელიც საბერძნეთიდან ეგვიპტემდე, სპარსეთსა და ინდოეთის ნაწილამდე ვრცელდებოდა. სწორედ მისმა სამხედრო წარმატებებმა და მოგვიანებით მის შესახებ შექმნილმა ლეგენდებმა სახელის გავრცელებას ევროპასა და აღმოსავლეთში მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი.

სახელი სხვადასხვა ენაში განსხვავებული ფორმით დამკვიდრდა: ინგლისურად - Alexander, ფრანგულად - Alexandre, იტალიურად - Alessandro, ესპანურად - Alejandro, სლავურ ენებში კი - Aleksandr. აღმოსავლურ სამყაროში ფართოდ გავრცელდა ფორმა Iskandar/ისკანდარიც.

ალექსანდრე ქრისტიანულ სამყაროშიც კარგად ცნობილი სახელია. იგი ახალი აღთქმის რამდენიმე პერსონაჟის სახელად გვხვდება, მოგვიანებით კი მას არაერთი ქრისტიანი წმინდანი და სასულიერო პირიც ატარებდა. სწორედ ამიტომ ანტიკური წარმოშობის მიუხედავად, ალექსანდრე საუკუნეების განმავლობაში ქრისტიანულ სახელთა ტრადიციის ნაწილადაც იქცა.

საქართველოშიც ალექსანდრეს ხანგრძლივი ისტორია აქვს. ამ სახელის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქართველი მატარებელი საქართველოს მეფე ალექსანდრე I დიდი იყო, რომელიც ქვეყანას 1412–1442 წლებში მართავდა.

ალექსანდრე ერქვა კახეთისა და იმერეთის არაერთ მეფესა და ბაგრატიონთა საგვარეულოს წარმომადგენელსაც. ამიტომ ქართულ ისტორიულ მეხსიერებაში ალექსანდრე მხოლოდ უცხოური წარმოშობის სახელი აღარ არის. საუკუნეების განმავლობაში ის სამეფო გვარს, სახელმწიფოს მართვასა და საქართველოს ისტორიის არაერთ მნიშვნელოვან ეპიზოდს დაუკავშირდა.

სახელის ქართული ფორმაა ალექსანდრე, ყოველდღიურ საუბარში კი მისგან სხვადასხვა შემოკლებული და საალერსო ვარიანტიც წარმოიშვა ალექსი, ალეკო, სანდრო. განსაკუთრებით სანდრო იმდენად დამკვიდრებული ფორმაა, რომ ხშირად დამოუკიდებელ სახელადაც აღიქმება.

ასევე დაგაინტერესებთ:

თუ შენ ნინო გქვია...

თუ შენ გიორგი გქვია...