ყველაზე იდუმალი ადგილი საქართველოში - ბეთლემის გამოქვაბული

ბეთლემის გამოქვაბული - საქართველოს ერთ-ერთ ყველაზე მიუვალ და იდუმალ ადგილად ითვლება; წმინდა ადგილი, რომელიც დიდ კავკასიონზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4 000 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. საუკუნეების განმავლობაში იგი ლეგენდებით, სასწაულებითა და საიდუმლო ისტორიებით იყო მოცული, ხოლო მისი არსებობა დიდი ხნის განმავლობაში მხოლოდ გადმოცემებით იყო ცნობილი.

ბეთლემის გამოქვაბული 1948 წლის 7 იანვარს, შობის დღესასწაულზე აღმოაჩინეს ქართველმა მთამსვლელებმა და მასში პირველად, ლეგენდარული მთამსვლელი ქალის - ალექსანდრა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით შევიდნენ.

ვორკუტის საკონცენტრაციო ბანაკში სამშობლოს სიყვარულისთვის დასჯილი სასიქადულო მამულიშვილი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე ლევან გოთუა, თავის დას – მზიას წერდა:

"ალექსანდრა ჯაფარიძეს ჩემს მაგივრად მიულოცე “განდეგილის” ქვაბულის აღმოჩენა. მეტად მაინტერესებს და ამ აღმოჩენის შესახებ მოუთმენლად ველი გაზეთებს ან შენს დაწვრილებით წერილს. რა შესანიშნავი თემაა გარდა სხვა ყველაფრისა: ქალმა დაამხო ძველი განდეგილი ბერი და ისევ ქალმავე აღმოაჩინა იგი – ალბათ, თავისი ძლიერების ხელმეორედ დასადასტურებლად! ეჰ, იქნებ ოდესმე დავწერო, ჯერ კი ხელები შემოკლებული და სული შეხუთული მაქვს".

სიწმინდე ცასა და მიწას შორის:

ხალხური რწმენის მიხედვით, ბეთლემის გამოქვაბული იმდენად მიუწვდომელი იყო, რომ იქ მოხვედრას მხოლოდ რჩეულები ან ღვთის განსაკუთრებული ნებით შეწევნილი ადამიანები ახერხებდნენ.

გამოქვაბული ღრუბლებზე მაღლა

ბეთლემის გამოქვაბული მდებარეობს მყინვარწვერის მასივზე, ციცაბო კლდეებში, სადაც მისვლა დღესაც რთულ ალპინისტურ მარშრუტს მოითხოვს.

საუკუნეების განმავლობაში ბევრს ეჭვიც კი ეპარებოდა, რომ ასეთი ადგილი რეალურად არსებობდა და მას მხოლოდ ლეგენდად მიიჩნევდნენ.

უძველესი გადმოცემები და დაკარგული საგანძური

ქართული წყაროები ბეთლემის შესახებ საუკუნეების წინაც მოგვითხრობენ. გადმოცემის მიხედვით, გამოქვაბულში ინახებოდა საეკლესიო სიწმინდეები, ძველი ხელნაწერები და განსაკუთრებული რელიკვიები, რომლებიც მტრების შემოსევების დროს უსაფრთხოდ გადაჰქონდათ.

ლეგენდა ასევე ჰყვება საიდუმლო საგანძურზე, რომლის ადგილსამყოფელიც დღემდე უცნობია.

ადგილი, სადაც ბერები განმარტოებით ცხოვრობდნენ

არსებობს მოსაზრება, რომ გამოქვაბულს საუკუნეების განმავლობაში ბერები და ასკეტები იყენებდნენ.

მიუვალი მდებარეობა მათ საშუალებას აძლევდა სრულიად მოწყვეტოდნენ ყოველდღიურ სამყაროს და ცხოვრება ლოცვისა და სულიერი მოღვაწეობისთვის დაეთმოთ.

აღმოჩენა, რომელმაც ლეგენდა რეალობად აქცია

მე-20 საუკუნეში ალპინისტებმა კლდეში ჩაშენებული გამოქვაბული აღმოაჩინეს და იქ არაერთი საინტერესო ნივთი იპოვეს.

აღმოჩენილ არტეფაქტებს შორის იყო რკინის ჯაჭვი, საეკლესიო ნივთები და სხვა ისტორიული კვალი, რამაც დაადასტურა, რომ ადგილი მართლაც გამოიყენებოდა ადამიანების მიერ.

ბრძოლა ბუნებასთან

ბეთლემის გამოქვაბულამდე მისასვლელი გზა მუდმივად ექვემდებარება მკაცრ ამინდს, ყინულს, ქარებსა და მყინვარულ პირობებს.

სწორედ ამ ბუნებრივმა ბარიერებმა შეუნარჩუნა მას იდუმალება და მრავალი საუკუნის განმავლობაში დაიცვა გარესამყაროსგან.

ადგილი, სადაც ლეგენდა და ისტორია ერთმანეთს ხვდება

ბეთლემის გამოქვაბული უნიკალური მაგალითია იმისა, თუ როგორ შეიძლება ხალხური გადმოცემები რეალურ ისტორიულ ფაქტებს ეფუძნებოდეს.

ის დღესაც რჩება ერთ-ერთ ყველაზე იდუმალ და შთამბეჭდავ ადგილად საქართველოში, სადაც ისტორია, რწმენა და ბუნება ერთ სივრცეში ერთიანდება.

საიდუმლო, რომელიც ჯერ კიდევ ცოცხალია

ყველა კითხვა პასუხგაცემული არ არის. რა სიწმინდეები ინახებოდა აქ? რამდენი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდნენ ბერები გამოქვაბულში? და კიდევ რა შეიძლება იმალებოდეს კლდის სიღრმეში?

ეს კითხვები დღემდე აძლიერებს ბეთლემის გამოქვაბულის იდუმალებას.

***

ვისაც ილია ჭავჭავაძის "განდეგილი" ახსოვს, თვალწინ მიახლოებით მაინც დაუდგება ის ადგილები, რომლებზეც წმინდანი წერდა:

"სადაც დიდებულ მთასა მყინვარსა, ორბნი, არწივნი ვერ შეჰხებიან...

სად წვიმა, თოვლი ყინულად ქმნილნი, მზისგან აროდეს არა დნებიან... უწინდელ დროში ღვთისა მოსავთა გამოუქვაბამთ მუნ მონასტერი

და იმ ყინულში შეთხრილ ღვთის ტაძარს ბეთლემს უწოდებს დღესაცა ერი".

პარმენ მარგველაშვილი: კლდეში გამოჭრილი ბეთლემის გამოქვაბული ხევში, მყინვარზე, 4000 მ სიმაღლეზეა. სწორედ იქ, ამ სიმაღლეზე განმარტოვდებოდნენ ჩვენი წმინდა მამები და ლოცულობდნენ მაშინდელი საქართველოსთვის, დღევანდელი საქართველოსთვის. იქ ჯაჭვით ადიოდნენ. ვახუშტი ბატონიშვილი წერდა: ბეთლემი "ძნელად სავალ არს, რამეთუ არს ჯაჭვი რკინისა გადმოკიდებული ქვაბიდან". მაგრამ ეს დიდებული ბეთლემის გამოქვაბული სენაკია იმ ტაძრისა, რომლისგანაც მხოლოდ ნანგრევებიღა დარჩა.

80-იანი წლების დასაწყისში, ჩემმა უფროსმა მეგობარმა შოთა მირიანაშვილმა მითხრა, - ბეთლემის ქვემოთ ნანგრევებია, ხომ არ ნახავდიო. შოთა ალპინისტია და სულ იქ დადიოდა. როგორ არ ვენდობოდით, - ექსპედიცია წავედით უნივერსიტეტიდან. არქეოლოგი ბაადურ მჭედლიშვილი გვახლდა. თითქმის მყინვარამდე მისულებმა საოცრება ვნახეთ - ბეთლემიდან 250 მეტრში, ნანგრევებს შორის ბუნებრივ გუმბათად აღმომართულიყო მთის სვეტი, რომელსაც თავზე ჯვრის სადგამი ჰქონდა, ჩრდილოეთიდან კი წარწერები იყო, რომლებიც, სამწუხაროდ, ვეღარ ამოვიკითხეთ. გუმბათიდან ჩამოვარდნილი ჯვარი ნანგრევებში ეგდო. ულამაზეს ქვის ჯვარს ცალი მხარე წითელი ჰქონდა, მეორე - თეთრი. თანაც იმ კლდის ჯიშისა კი არ იყო, რისგანაც ტაძარი გამოეკვეთათ, საიდანღაც მოეტანათ ბერებს.

როცა გავწმინდეთ და შიგ ყინული მზემ გამოადნო, ჰაერში საკმევლის სუნი ავარდა... ჩავედით ხის იატაკამდე. პირველი, რაც დავინახეთ და რამაც შეგვძრა, იყო ნახანძრალი და ზედ დაყრილი ისრის წვერები - იქაურობა გადამწვარი და დარბეული იყო. სუნთქვა შეგვიკრა, მთელი, გამხმარი თავთავის მზისფერი ჭილოფის დანახვამ, უმაღლესი ხელოვნებით იყო დაწნული. იქვე - საწერი მაგიდა იდგა... ამ ულამაზეს ჭილოფზე ქუჩის მწვანე, ხასხასა ყლორტი და სამი ფოთოლი ეგდო, გეგონებოდა ახლა მოუწყვეტიათო. ათასი წლის წინანდელი ქუჩის ყლორტი. არადა, ჩვენ X-XI საუკუნეებში მყინვარზე ნაგებ ტაძარს ვთხრიდით.
ყინულის გამოისობით ათასი წელიწადი ცოცხლად იყო გადარჩენილი. მაგრამ ვერ შევძელით შეგვენარჩუნებინა ეს სიცოცხლე. არ გვქონდა საშუალება, მათთვის კონსერვაცია გაგვეკეთებინა... ძალიან მალე დაიშალა ყველაფერი. თუმცა დარჩა უდიდესი სიმდიდრე, რასაც დრო ვერაფერს აკლებს, - ნახანძრალ იატაკზე მიმოფანტული სანთლის ნამწვავები და ხმლით ჩაჭრილი ხის ჯვარი, რომელზეც ახლაც არის სისხლის კვალი. ეტყობა, მომხდური ტაძარში უცებ შეიჭრა, იქაურობა გადაწვა, ააოხრა... რბევის კვალი კი იატაკზე დარჩა, მაგრამ როდის ჩაინთქა საბოლოოდ ყინულში, არავინ იცის. ამბობენ, ათი საუკუნის განმავლობაში ადგილობრივი კლიმატი ისე შეიცვალა, დღეს ბეთლემსა და სტეფანწმინდის ტაძარში სულდგმული ვეღარ გაძლებსო...
- ის სანთლები არ დაგინთიათ?
- მაგას როგორ შევეხებოდით, თუმცა გამოვიკვლიეთ და მასში ბამბის პატრუქის ნაცვლად წივანას ღეროა. მთაში მას ქუჩს ეძახიან. რამდენიმე სანთელი სტეფანწმინდის მუზეუმშია, რამდენიმე - ჩვენს უწმინდესს ვაჩუქეთ და სამების საკათედრო ტაძარშია დაბრძანებული. შემთხვევითი არ არის, რომ უწმინდესი სტეფანწმინდიდან არის, იქიდან, საიდანაც ჩვენი წინაპრები დაგვცქეროდნენ და დღევანდელი საქართველოს გადასარჩენად ლოცულობდნენ.

წყარო: https://tamaramiranashvili.blogspot.com/2014/02/01-02-2010-4000.html